Սոցիալական փաթեթի հանգստի ապահովման ծառայություններ ՀՀ-ում և ԼՂՀ-ում

Զբոսաշրջություն

Հայաստանի Հանրապետությունում զբոսաշրջությունն իր զարգացման տեմպերով և արդյունքներով երկրի առավել դինամիկ զարգացող ճյուղերից է: Զբոսաշրջության ոլորտի պետական քաղաքականության նպատակները սահմնաված են Զբոսաշրջության և զբոսաշրջային գործունեության մասին Հայաստանի Հանրապետության օրենքով և 2008 թվականի փետրվարի 13-ին ՀՀ կառավարության հավանությանն արժանացած Զբոսաշրջության զարգացման հայեցակարգով:

Զբոսաշրջության բնագավառի պետական քաղաքականության նպատակն է մեծացնել զբոսաշրջության ներդրումը ազգային եկամտի ավելացման, համաչափ տարածքային զարգացման, բնակչության կենսամակարդակի բարձրացման և աղքատության նվազեցման գործընթացում` պայմանավորված. 

1) զբոսաշրջային այցելությունների քանակի աճով, 
2) զբոսաշրջությունից ստացված եկամտի ավելացմամբ, 
3) աշխատատեղերի ստեղծմամբ: 

Ոլորտի վիճակագրություն

Ըստ ստացված հաշվետվությունների տվյալների և հետազոտությունների արդյունքում ձևավորված փորձագիտական գնահատումների, 2012թ. հունվար-դեկտեմբերին հանրապետություն են ժամանել 843 330 զբոսաշրջիկներ կամ 2011թ. նույն ժամանակաշրջանի նկատմամբ ցուցանիշը աճել է 11.3%: 2012թ. հունվար-դեկտեմբերին զբոսաշրջության նպատակով հանրապետությունից մեկնել է 806 555 մարդ կամ 2011թ. համապատասխան ժամանակաշրջանի նկատմամբ ցուցանիշը աճել է 12.8%:

Ըստ ստացված հաշվետվությունների տվյալների և հետազոտությունների արդյունքում ձևավորված փորձագիտական գնահատումների, 2013թ. հունվար-մարտին հանրապետություն են ժամանել 128237 զբոսաշրջիկներ 2012թ. նույն ժամանակաշրջանի 104374 զբոսաշրջիկի փոխարեն կամ ցուցանիշը աճել է 22.9%:

2013թ. հունվար-մարտին զբոսաշրջության նպատակով հանրապետությունից մեկնել է 137128 մարդ կամ 2012թ. համապատասխան ժամանակաշրջանի 120050 զբոսաշրջիկի փոխարեն կամ ցուցանիշն աճել է 14.2%:

Հայաստանի Հանրապետությունում գործող հյուրանոցային տնտեսության օբյեկտների զբաղվածությունը 2010 և 2011 թվականներին

Հայաստան կատարած ներգնա զբոսաշրջային այցելությունների քանակի աճի դինամիկան 2000-2012թթ.

Հայաստան միջազգային այցելուների հետազոտություն/ Սեպտեմբեր 2006թ. – Օգոստոս 2007թ. արդյունքների հաշվետվություն

2010թ. զբոսաշրջության ոլորտի վերլուծություն

                                                                                                                               
Մարքեթինգային քաղաքականություն 

Զբոսաշրջության ոլորտում մաքեթինգային քաղաքականության իրականացման, Հայաստանի որպես զբոաշրջության համար բարենպաստ և գրավիչ երկրի, նկարագրի ձևավորման ու միջազգային շուկայում ներկայացման նպատակով պետական-մասնավոր հատվածի համագործակցությամբ ծավալուն աշխատանք է իրականացվել հայկական զբոսաշրջային գրավչությունների ներկայացման գործում. մշակվել և տպագրվել են ոլորտին առնչվող բազմաթիվ նյութեր, բուկլետներ տեղաբաշխման միջոցների մասին, պրակներ և տեղեկատուներ, զբոսաշրջային քարտեզներ:

Հայաստանի զբոսաշրջային արդյունքը շարունակաբար ներկայացվել է միջազգային ցուցահանդեսներում, ինչը խիստ կարևոր է երկրի զբոսաշրջային ոլորտի կայուն զարգացումն ապահովելու համար:

2012 թվականին Հայաստանը ներակայացվել է հետևյալ հեղինակավոր միջազգային զբոսաշրջային ցուցահանդեսներում.

• 2012թ. Հունվարին Նիդերլանդների Ուտրեխտ քաղաքում կայացած «Vakantiebeurs'2012» զբոսաշրջային միջազգային ցուցահանդեսում` 5 զբոսաշրջային ընկերությունների մասնակցությամբ:
• 2012թ. մարտին Գերմանիայի մայրաքաղաք Բեռլինում կայացած «ITB’12» զբոսաշրջային միջազգային ցուցահանդեում` 17 զբոսաշրջային ընկերությունների մասնակցությամբ:
• 2012թ. մարտին ՌԴ Մոսկվա քաղաքում կայացած «MITT‘12» միջազգային ցուցահանդեսում` 8 զբոսաշրջային ընկերությունների մասնակցությամբ:
• 2012թ. սեպտեմբերին Փարիզում կայացած «Top Resa’2012» միջազգային ցուցահանդեսում, որին մասնակցել են Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության ներկայացուցիչները:
• 2012 թ. սեպտեմբերին Ճապոնիայի Տոկիո քաղաքում կայացած «JATA-2012» միջազգային ցուցահանդեսում և միջազգային զբոսաշրջային այլ համաժողովներում:
• Հայկական պատվիրակությունը մասնակցել է Լոնդոնում անցկացվող «WTM’2012» զբոսաշրջության միջազգային ցուցահանդեսին:
• ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարության, Ճամփորդական Գործակալների Հայկական Միության (AATA), ԱՄՆ ՄԶԳ «Ձեռնարկությունների զարգացման և շուկայի մրցունակության», («Ի-Դի-Էմ-Սի»USAID EDMC) ծրագրի հետ համագործակցությամբ, 2013 թվականի մարտի 1-ից 2-ը Երևանում կազմակերպել է «CTS 2013» (Caucasus Travel Show, CTS) 12-րդ միջազգային զբոսաշրջային ցուցահանդեսը:

Զբոսաշրջության միջազգային օր

2012թ. Հոկտեմբերի 1-ին Երևանում` ԳՈԼԴԵՆ ՓԵԼԵՍ հյուրանոցում, կայացել է Զբոսաշրջության միջազգային օրվան նվիրված տոնակատարությունը: Միջոցառմանը շնորհավորական ուղերձ էր հղել ՄԱԿ Զբոսաշրջության Համաշխարհային Կազմակերպության գլխավոր քարտուղար Թալեբ Ռիֆաին:

Փառատոններ

ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարության աջակցությամբ անցկացվել են արդեն ավանդական և ժողովրդական դարձած և միջազգային ճանչում ունեցող հետևյալ փառատոնները.

• 2012թ. հուլիսին ՀՀ Արմավիրի մարզի Սարդարապատ համայնքում Սարդարապատ հուշահամալիրի մոտ` Տոլմայի հայկական փառատոնը,
• 2012թ. սեպտեմբերին ՀՀ Լոռու մարզի Ախթալա քաղաքում` Հայոց ավանդական տոնածիսական ուտեստների մրցույթ-փառատոնը,
• 2012թ. հոկտեմբերին ՀՀ Վայոց ձորի մարզի Արենի գյուղում` Գինու փառատոնը:

Փառատոնները լուսաբանվել են բազմաթիվ տեղական և արտասահմանյան ԶԼՄ-ներով:

Միջազգային համագործակցություն

Անդամակցելով ՄԱԿ Համաշխարհային Զբոսաշրջության Կազմակերպությանը` Հայաստանը ակտիվ համագործակցում է ՄԱԿ ԶՀԿ անդամ երկրների հետ և ներգրավված է ոլորտում իրականացվող խոշոր տարաբնույթ ծրագրերում։

1.  2011թ. հոկտեմբերին Կորեայի Կյոնջու քաղաքում կայանացած ՄԱԿ Զբոսաշրջության Համաշխարհային Կազմակերպության (ՄԱԿ ԶՀԿ) գերագույն մարմնի` գլխավոր ասամբլեայի 19-րդ նստաշրջանի շրջանակներում կայացած զբոսաշրջային պաստառների Vettor Giusti ցուցահանդես–մրցույթին արդյունքում Հայաստանը ներկայացնող պաստառը ճանաչվել է հաղթող ժողովրդի ընտրություն (People's Choice Award) անվանակարգում:

2012թ. հոկտեմբերի 18-ից 19-ը Երևանում կազմակերպվեց «Համամարդկային արժեքները և մշակութային բազմազանությունը 21-րդ դարում. Զբոսաշրջության ներդրումը» խորագրով միջազգային համաժողովը: Համաժողովին մասնակցում էին ՄԱԿ ԶՀԿ գլխավոր քարտուղարը, ՄԱԿ ԶՀԿ անդամ երկրների զբոսաշրջության պատասխանատու պաշտոնյաներ, Հայաստանի բարձրաստիճան պաշտոնյաներ, Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու, միջազգային կազմակերպությունների և մասնավոր հատվածի ներկայացուցիչներ (շուրջ 150 մասնակից):

Համաժողովի նպատակն էր ընդգծել պատասխանատու զբոսաշրջության, համամարդկային արժեքների և մշակութային բազմազանության կապը՝ առանձնացնելով կրոնական և միջմշակութային երկխոսության, մշակութային ժառանգության, աղքատության նվազեցման և զբոսաշրջության բնագավառին առնչվող կորպորատիվ սոցիալական պատասխանատվության բնագավառների լավագույն փորձը:

Համաժողովի արդյունքում ընդունվեց Երևանյան հռչակագիր` միջմշակութային երկխոսության և մշակութային բազմազանության կարևորության վերաբերյալ` խրախուսելով պատասխանատու զբոսաշրջության զարգացումը և համամարդկային արժեքների հանդեպ հարգանքը:

Միաժամանակ Համաժողովի ընթացքում զբոսաշրջության ոլորտի մասնավոր հատվածի հինգ ներկայացուցիչներ ստորագրեցին «Զբոսաշրջության էթիկայի համաշխարհային արժեքների նկատմամբ պարտավորությունների ստանձնում» փաստաթուղթը:

Բացի մամուլի տարբեր միջոցներով լուսաբանումից, համաժողովն ուղիղ հեռարձակմամբ ներկայացվել է նաև ՄԱԿ ԶՀԿ կայքէջով և լայն արձագանք ստացել ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ արտերկրում, ինչն էլ իր հերթին կնպաստի միջազգային զբոսաշրջային շուկայում Հայաստանի` որպես զբոսաշրջության համար բարենպաստ և գրավիչ երկրի նկարագրի ձևավորմանը:

2.  Հոկտեմբերի 18-19-ին Երևանում տեղի ունեցավ նաև ԱՊՀ անդամ-պետությունների Զբոսաշրջության Խորհրդի հերթական նիստը: Նիստի օրակարգում ընդգրկված հարցերն առնչվում էին ԱՊՀ անդամ-պետությունների միջազգային զբոսաշրջային համագործակցության ռազմավարության նախագծին, զբոսաշրջության ոլորտում պետական և մասնավոր հատվածի գործընկերության զարգացմանը, ԱՊՀ անդամ երկրների հետ ոլորտում համագործակցությանը և այլ հարցերին:

3.  2013թ. հունվարի 30-ից փետրվարի 1-ը ՀՀ Էկոնոմիկայի նախարարի տեղակալ Արա Պետրոսյանի Մադրիդ կատարած աշխատանքային այցի շրջանակում Մադրիդում ստորագրվել է Հայաստանի և Իսպանիայի միջև զբոսաշրջության բնագավառում համագործակցության մասին Փոխըմբռնման հուշագիր:

4.  2013 թվականին Զբոսավարների ասոցիացիաների համաշխարհային ֆեդերացիայի (WFTGA) նախագահը և փոխնախագահը հրավիրվել են Հայաստան` Հայաստանում Զբոսավարների միջազգային (տարածաշրջանային) ուսումնական կենտրոն ստեղծելու հնարավորությունները քննարկելու նպատակով:

5.  2013թ. ապրիլին USAID EDMC ծրագրի հետ համագործակցությամբ Երևանում նախատեսվում է կազմակերպել Զբոսաշրջության Իրավաբանների Միջազգային Ֆորումի (IFTTA) հերթական նիստը:

Իրավական դաշտի բարելավում

• Համաձայն ՀՀ կառավարության 2011 թ. փետրվարի 3-ի, N 171-Ն որոշման իրականացվել է Հայաստան մուտքի վիզային ռեժիմի դյուրացում Չինաստանի և Հնդկաստանի քաղաքացիների համար: Վերացվել է մուտքի արտոնագիր ստանալու համար հրավերի պարտադիր պահանջը:
• Հայաստանին ՉԺՀ կառավարության կողմից հատուկ` «Երաշխավորված զբոսաշրջային երկիր» կարգավիճակի (ADS) տրամադրման գործընթացի մեկնարկ` Չինաստանից Հայաստան կազմակերպված զբոսաշրջային հոսքերի ապահովման նպատակով:
• ՀՀ կառավարության 04.10.2012 N 1255-Ն որոշմամբ Եվրոպական միության անդամ 27 պետությունների և Եվրոպական միության շենգենյան դրույթները կիրառող` Եվրոպական միության ոչ անդամ 4 պետությունների քաղաքացիների համար 2013 թվականի հունվարի 10-ից սահմանվել է առանց մուտքի վիզայի այցելությունների ռեժիմ:
• ՀՀ ԱԺ կողմից 2-րդ ընթերցմամբ ընդունվել է «Զբոսաշրջության և զբոսաշրջային գործունեության մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» և «Պետական տուրքի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություներ և լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքների նախագծերի փաթեթի ընդունում:

Նախագծերի ընդունման նպատակն է

1) Հյուրանոցների 5 աստղանի որակավորման կարգը գերազանցող որակավորման կարգի ներդրումը` ի նպաստ առավել շքեղ հյուրանոցների հյուրանոցներում ներդրումների, ինչպես նաև առավել բարձր որակական պահանջներ ունեցող զբոսաշրջիկների ներգրավմանը,

2) Հյուրանոցային տնտեսության օբյեկտները ներկայացնելիս կամ գովազդելիս դրանց անունների և որակավորման կարգի նշանների օգտագործման նկատմամբ պահանջները հստակեցումը համաշխարհային զբոսաշրջային արդյունաբերության ներկայիս զարգացումներին համապատասխան` ի նպաստ սպառողի (զբոսաշրջիկի) իրավունքների պաշտպանության, դրանով իսկ հայկական զբոսաշրջային արդյոնքի որակի և մրցունակության բարձրացման, ինչպես նաև միջազգային ու ներքին շուկայում թե հյուրանոցային տնտեսության օբյեկտների և թե Հայաստանի դրական իմիջի բարձրացման:

Ոլորտի կրթական համակարգը

Զբոսաշրջության ոլորտի կրթության բնագավառում մշտական աջակցություն է ցուցաբերվում ոլորտի կրթական հաստատություններին՝ ուսանողական պրակտիկաների անցկացման, ավարտական աշխատանքների կատարման, անհրաժեշտ տեղեկատվության և մասնագիտական նյութերի տրամադրման ուղղությամբ։ Մասնագիտական որակավորման բարձրացման ուղղությամբ տարբեր երկների հետ համագործակցության շրջանակներում ոլորտի պետական և մասնավոր հատվածի մասնագետներ վերապատրաստվել են Եգիպտոսում, Կիպրոսում, Ճապոնիայում, ԱՄՆ-ում, Չինաստանում, Գերմանիայում։

Հայաստանում ոլորտի մասնագետներ են պատրաստում հետևյալ կրթական հիմնարկությունները /մենեջերներ և միջին օղակի մասնագետներ/.

• Երևանի պետական համալսարան
• Երևանի պետական համալսարանի Իջևանի մասնաճյուղ
• Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարան
• Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարանի Եղեգնաձորի մասնաճյուղ
• Երևանի Վ. Բրյուսովի անվան պետական լեզվաբանական համալսարան
• Տուրիզմի հայկական ինստիտուտը, Ռուսաստանի տուրիզմի միջազգային ակադեմիայի մասնաճյուղ,
• Ռուս-հայկական /սլավոնական/ պետական համալսարան
• Հայաստանում ֆրանսիական համալսարան
• Մոսկվայի սերվիսի պետական համալսարանի Երևանի մասնաճյուղ
• Երևանի մենեջմենթի համալսարան
• Եվրոպական կրթական տարածաշրջանային ակադեմիա
• Երևանի պետական հումանիտար քոլեջ
• Երևանի զբոսաշրջության, սպասարկման և սննդի արդյունաբերության հայ-հունական պետական քոլեջ

Զբոսաշրջության բնագավառի պետական ծրագրերը

1. «Ծաղկաձորը միջազգային չափանիշներին համապատասխանող զբոսաշրջության կենտրոն» նպատակային խնդիրների լուծման ծրագիր` հաստատված 2005թ. հունիսի 9-ի կառավարության նիստի N 948-Ն արձանագրային որոշմամբ
2. «Զբոսաշրջության զարգացման հայեցակարգից բխող 2008-2012թթ. միջոցառումների ծրագիր»` հաստատված 2008թ. հոկտեմբերի 16-ի կառավարության նիստի N 1822-Ն արձանագրային որոշմամբ
3. «Ջերմուկ քաղաքի զարգացման 2009-2012թթ. ռազմավարություն»` հաստատված 2009թ. հուլիսի 16-ի կառավարության նիստի N 29-Ն արձանագրային որոշմամբ
4. «Տաթև» զբոսաշրջային կենտրոն հայտարարելու մասին ՀՀ կառավարության որոշում` հաստատված 2009թ. հունիսի 26-ի կառավարության նիստի N 848-Ն արձանագրային որոշմամբ
5. «Գորիս քաղաքում զբոսաշրջության զարգացման» ծրագիր` հաստատեված ՀՀ կառավարության որոշում 2013թ. հունվարի 31-ի N 77 –Ա որոշմամբ
6. «Զբոսաշրջությանն աջակցության ծառայություններ» 2013 թվականի ծրագիրը` հաստատված ՀՀ կառավարության 22 նոյեմբերի 2012 թվականի N 1478 -Ն որոշմամբ

2013թ. ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարության աջակցությամբ իրականացվելիք զբոսաշրջային միջոցառումների օրացույց:

2011 թվականի հունվարի 1-ից զբոսավարի և ուղեկցորդի գործունեությունը չի լիցենզավորվում: Միաժամանակ տեղեկացնում ենք, որ մինչ այժմ ոլորտում լիցենզավորված զբոսավարների և ուղեկցորդների համար ՀՀ պետական տուրքի վճարումը դադարեցված է:

• Հյուրանոցային տնտեսության օբյեկտների որակավորման գործընթացը, որի շրջանակներում արդեն իսկ որակավորում են ստացել 31 հյուրանոցային տնտեսության օբյեկտներ։

Հյուրանոցային տնտեսության օբյեկտների որակավորումն իրականացվում է կամավորության սկզբունքով` Հայաստանի Հանրապետության առևտրի և տնտեսական զարգացման նախարարության կողմից, Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 10.06.2004թ. N 946-Ն որոշմամբ հաստատված որակավորման կարգերին և ընթացակարգին համապատասխան։ Որակավորում ստացած հյուրանոցային տնտեսության օբյեկտին տրվում է համապատասխան որակավորման վկայական։

Զբոսաշրջության բնագավառը կարգավորող օրենսդրության գործնական կիրառման և վերլուծության արդյունքում 2007 թվականի արդյունքում միջոցառումներ են նախատեսված դրա կատարելագործման ուղղությամբ։ Շահագրգիռ պետական կառավարման և տեղական ինքնակառավարման մարմինների հետ համագործակցությամբ իրականացվում է «Ծաղկաձորը միջազգային չափանիշներին համապատասխանող զբոսաշրջության կենտրոն» նպատակային խնդիրների լուծման ծրագիրը։

Ոլորտի հասարակական հատվածը

Զբոսաշրջության ոլորտում գործում են հասարակական հատվածի հետևյալ կազմակերպությունները. 

• «Հայաստանի Ներգնա Տուրօպերատորների Միություն» Իրավաբանական անձանց միություն 
• «Ճամփորդական Գործակալների Հայկական Միություն» ՀԿ
• Հայաստանի Հյուրանոցների միություն» Իրավաբանական անձանց միություն
• «Հայ Զբոսավարների գիլդիա» ՀԿ
• «Հայ խոհարարական ավանդույթների զարգացման և պահպանման» ՀԿ
• «Արենի փառատոն» հիմնադրամ
• «Խոհարարների հայկական ասոցիացիա» ՀԿ
• «Էկոտուրիզմի Ասոցիացիա» ՀԿ
• «Հայկական ՍՊԱ Ասոցիացիա» ՀԿ
• «Բարմենների հայկական ասոցիացիա» ՀԿ

 

Հայաստանի Հանրապետությունում զբոսաշրջության զարգացման ուղղությամբ աշխատանքներն իրականացնում է ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարության զբոսաշրջության վարչությունը, հեռ.` 59-71-55: